Wetenschappelijk onderbouwd: wat onderzoek ons leert over de rol van roofdieren in verkeersveiligheid

Kunnen wolven helpen bij het voorkomen van aanrijdingen met herten? Volgens een studie van assistent-professor in de economie Jennifer Raynor lijkt het antwoord een volmondig ja. Haar onderzoek toont aan dat in gebieden waar wolven zijn teruggekeerd, het aantal aanrijdingen met herten is met 24% is gedaald. Wolven creëren namelijk een "landschap van angst", waardoor hun prooidieren wegen gaan mijden of alerter worden in hun bewegingen. Dit is iets wat menselijke jagers niet op dezelfde manier voor elkaar krijgen.

Door Werkgroep Wolf Leusden

Het onderzoek van Raynor

Haar studie, getiteld "Wolves make roadways safer, generating large economic returns to predator conservation", werd op 1 juni gepubliceerd in de Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS). Samen met haar team analyseerde ze 22 jaar aan gegevens uit Wisconsin om de impact van wolven op verkeersveiligheid te onderzoeken. De cijfers liegen er niet om: in een gemiddelde county bleek de economische winst van minder hertenaanrijdingen 63 keer groter dan de kosten van door wolven veroorzaakte schade aan vee.

"Het meten van de economische voordelen van roofdieren is lastig," zegt Raynor. "Vaak zijn de effecten indirect en ontstaan ze door complexe ecologische veranderingen. Daardoor worden de debatten over roofdieren vaak gedomineerd door zichtbare kosten, terwijl de voordelen als speculatief of ideologisch worden weggezet."

Wolven en economie

Raynor’s fascinatie voor dit onderwerp ontstond in 2012, toen Wisconsin Act 169 aannam, waarmee een jacht- en vangstseizoen op wolven werd verplicht.

"Deze wet kwam er vlak nadat de federale overheid de wolf zijn beschermde status onder de Endangered Species Act ontnam," legt ze uit. "Een belangrijk aspect van wolvenbeheer is het vinden van de juiste balans tussen voordelen en kosten. De economische voordelen van roofdieren zijn vaak indirect en moeilijk te meten, terwijl de kosten direct zichtbaar en lokaal zijn. Mijn onderzoek geeft een concrete schatting van wat wolven kunnen betekenen voor lokale gemeenschappen, puur door hun effect op hertenpopulaties."

Volgens haar is economie zowel de oorzaak als de oplossing van veel natuurbehoudskwesties.

"Hulpbronnen worden vaak overgeëxploiteerd wanneer een actie in het individuele belang is, maar collectief schadelijk is voor de samenleving. Mijn onderzoek kijkt naar hoe economische prikkels tot onbedoelde gevolgen leiden. Deze kennis kan natuurbeheerders helpen effectievere, efficiëntere en duurzamere beslissingen te nemen."

Media-aandacht voor het onderzoek

Het onderzoek heeft de nodige media-aandacht gekregen. Ed Yong, journalist bij The Atlantic, schreef over haar werk en de impact ervan.

"Als Raynor’s bevindingen worden bevestigd, kunnen ze drie belangrijke dimensies toevoegen aan het langdurige en controversiële debat over wolven," schreef hij. "De meeste studies over wolven worden uitgevoerd in nationale parken zoals Yellowstone en Isle Royale, waar menselijke invloed minimaal is. Zulke studies zeggen weinig over hoe wolven zich gedragen in gebieden vol dorpen, boerderijen en wegen. Als wolven in de VS willen overleven—of zelfs in meer staten moeten worden geherintroduceerd—zullen ze moeten leren samenleven met mensen in landschappen die meer op Wisconsin lijken dan op Yellowstone."

In het najaar zal Raynor aan Wesleyan University de cursus ECON 210: Climate Change Economics and Policy geven.

En Nederland dan?

De bevindingen van Raynor’s onderzoek roepen meteen de vraag op: kan dit ook in Nederland werken? Alle tekenen wijzen erop van wel.

Net als in Wisconsin heeft Nederland een hoge wilddichtheid. De reeënpopulatie is de afgelopen jaren explosief gegroeid en aanrijdingen met hoefdieren veroorzaken jaarlijks duizenden ongelukken. Tot de terugkeer van de wolf hadden reeën en edelherten hier bovendien geen natuurlijke vijanden, waardoor ze zich zonder angst door het landschap bewogen. En met ons dichte wegennetwerk, dat vaak door natuurgebieden loopt, is de kans op aanrijdingen groot.

Kosten per jaar aan vee door wolvenaanvallen In 2024 zijn in Nederland 2.293 landbouwhuisdieren gedood door wolven. (boerderij.nl). In 2024 werd gemiddeld €172,53 per gedood veedier uitgekeerd aan schadevergoeding. Gemiddelde schadevergoeding per dier: €395.614 ÷ 2.293 = €172,53 per dier. Totale uitgekeerde schadevergoeding in 2024 (tot en met 12 september 2024): €395.614 (Hetschaap.nl). Deze cijfers zijn landelijk en niet provinciaal.

Kosten per jaar aan wild door aanrijdingen In Nederland worden jaarlijks naar schatting tussen de 10.000 en 15.000 reeën aangereden. Elke aanrijding brengt gemiddeld €1.921 per dier aan schade met zich mee, wat neerkomt op een totale jaarlijkse schade van ongeveer €21 miljoen.

Hoewel specifieke cijfers per dier kunnen variëren, is het bedrag wat de belastingbetaler kwijt is aan een wolvenaanval aanzienlijk lager dan de totale schade door wildaanrijdingen.

Bovenstaande gegevens illustreren dat de financiële impact van wildaanrijdingen op de samenleving veel groter is dan die van door wolven veroorzaakte veeverliezen (bron).

Sinds de wolf is teruggekeerd, worden er in Nederland steeds vaker reeën en edelherten aangetroffen die door wolven zijn gegrepen. Dit zou kunnen betekenen dat ze op den duur de dichtheid van hoefdieren langs wegen verlagen. Daarnaast dwingen wolven hun prooidieren tot andere beweegpatronen, wat ertoe kan leiden dat herten en reeën gevaarlijke oversteekplaatsen vaker vermijden.

Toch is er in Nederland nog geen diepgaand onderzoek naar dit effect gedaan. Een studie zoals die in Wisconsin zou hier waardevolle inzichten kunnen opleveren. Als de wolf zich hier op dezelfde manier gedraagt, zou zijn aanwezigheid aanzienlijke schade kunnen voorkomen en het aantal menselijke slachtoffers kunnen verminderen.

Wolven en het grotere plaatje De invloed van wolven gaat verder dan verkeersveiligheid alleen Onderzoek uit Spanje toont bijvoorbeeld aan dat de predatie van wolven op everzwijnen helpt bij het terugdringen van rundertuberculose, wat een direct economisch voordeel heeft voor de veehouderij.

In Slovakije is vastgesteld dat wolven een rol spelen in het beperken van de verspreiding van de Afrikaanse varkenspest. En in Nederland werd al eerder bewezen dat vossen en steenmarters, door hun jacht op muizen, helpen bij het verlagen van het risico op de ziekte van Lyme. Dat samenleven met roofdieren mogelijk is, mits de juiste maatregelen worden genomen, staat vast. En als het ons bovendien ecologische én economische voordelen oplevert, waarom zouden we dat dan niet willen?

Ook preventieve maatregelen zijn goedkoper voor de belastingbetaler

De wolf, en eigenlijk de hele natuur, wordt door veel mensen nog steeds beoordeeld op basis van nut. Is een dier nuttig? Dan mag het blijven. Is het schadelijk? Dan moet het weg. Dit verouderde en gevaarlijke denkkader heeft ervoor gezorgd dat talloze soorten in het verleden zijn uitgeroeid, om er later achter te komen dat hun afwezigheid desastreuze gevolgen had.

Het is dus tijd om niet alleen de nadelen, maar ook de voordelen van de wolf serieus te nemen. De studie uit Wisconsin bewijst dat wolven een positief effect hebben op verkeersveiligheid. Raynor’s onderzoek biedt wetenschappelijk bewijs dat wolven niet alleen een ecologische rol spelen, maar ook een economische meerwaarde hebben door hertenpopulaties onder controle te houden en aanrijdingen te verminderen. Dit gaat in tegen het veel voorkomende argument dat wolven vooral schade veroorzaken en toont aan dat hun aanwezigheid maatschappelijke voordelen kan opleveren. Dit geldt ook voor preventie van het vee. Ook daarin zitten maatschappelijke voordelen.

Eenmalige investering versus terugkerende kosten:

  • Een wolfwerend raster kost gemiddeld €4.400 per hectare en gaat minimaal 10 jaar mee;
  • De kosten van schadevergoedingen blijven jaarlijks terugkomen en kunnen oplopen, vooral als de wolf zich verder verspreidt en het aantal aanvallen toeneemt.

Daling van schade:

  • Rasters beschermen het vee continu en voorkomen aanvallen, waardoor minder dieren worden gedood;
  • Zonder rasters blijft er schade ontstaan en moeten veehouders telkens opnieuw compensatie aanvragen.

 

Cijfers voor de belastingbetaler:

  • In 2022 werd door de provincies €235.188 uitgekeerd aan schadevergoedingen, waarvan €212.015 specifiek voor schapen;
  • In Drenthe werd sinds 2021 meer dan €2 miljoen aan subsidies aangevraagd voor wolfwerende rasters;
  • Gelderland biedt een maximale subsidie van €20.000 per aanvraag voor rasters.

 

De kosten voor wolfwerende rasters zijn een eenmalige investering voor de belastingbetaler, terwijl schadevergoedingen een jaarlijkse last blijven. Op lange termijn is preventie dus financieel voordeliger.

Hoeveel reeën worden jaarlijks doodgereden in Nederland?